Kleszcze u psa i kota – jak chronić i co robić po ukąszeniu

Kleszcze u psa to problem, z którym prędzej czy później styka się niemal każdy opiekun. Pasożyty te żyją w trawie, zaroślach i ściółce, a zwierzę zbiera je podczas zwykłego spaceru, także w miejskim parku. Groźne jest nie samo ukąszenie, ale choroby, które kleszcz może przenieść. Koty wychodzące na zewnątrz są narażone w podobny sposób.

Dobra profilaktyka, regularne przeglądanie sierści i szybkie usunięcie pasożyta znacząco zmniejszają ryzyko. Ważna jest też umiejętność rozpoznania objawów, przy których trzeba od razu jechać do lecznicy.

Kiedy kleszcze są najbardziej aktywne

Kleszcze kojarzą się z latem, jednak w Polsce ich aktywność trwa znacznie dłużej. Zwykle pojawiają się wczesną wiosną i zostają do późnej jesieni, a przy łagodnej zimie można je spotkać także w cieplejsze dni zimą. Dlatego ochrona przeciwkleszczowa nie powinna ograniczać się do wakacji.

Kleszcze czekają na żywiciela na źdźbłach traw i niskich krzewach. Najwięcej jest ich w wilgotnych, zacienionych miejscach – na skrajach lasów, łąkach, nad wodą i w zaniedbanej zieleni. Pies, który biega w wysokiej trawie, zbiera ich zwykle więcej niż ten spacerujący po chodniku.

Jakie choroby przenoszą kleszcze u psa i kota

Kleszcz może przenosić drobnoustroje wywołujące poważne choroby. U psów w Polsce najczęściej mówi się o babeszjozie, nazywanej potocznie piroplazmozą. To choroba, która rozwija się szybko i bez leczenia może zagrażać życiu. Kleszcze przenoszą też między innymi boreliozę i anaplazmozę, które przebiegają różnie – od łagodnych objawów po przewlekłe problemy zdrowotne.

Koty chorują na choroby odkleszczowe rzadziej niż psy, ale nie są na nie całkowicie odporne. U obu gatunków ryzyko rośnie, im dłużej pasożyt pozostaje przyczepiony do skóry. Z tego powodu szybkie znalezienie i usunięcie kleszcza ma realne znaczenie.

Jak chronić psa i kota przed kleszczami

Na rynku dostępnych jest kilka form ochrony przeciwkleszczowej. Różnią się sposobem podania, czasem działania i zakresem ochrony. Najczęściej spotykane rozwiązania to:

• Krople typu spot-on – nakładane na skórę karku, rozprowadzają się po powierzchni ciała.
• Obroże przeciwkleszczowe – działają przez dłuższy czas, ale muszą być dobrze dopasowane.
• Tabletki – podawane doustnie, działają od wewnątrz organizmu.
• Spraye – stosowane często jako uzupełnienie lub doraźnie.

Wybór preparatu najlepiej skonsultować z lekarzem weterynarii. Liczy się wiek i waga zwierzęcia, stan zdrowia, styl życia, a także to, czy w domu są małe dzieci lub inne zwierzęta. Jeżeli pies nosi na co dzień obrożę spacerową, przy zakładaniu obroży przeciwkleszczowej pamiętaj o wygodnym dopasowaniu – podpowiedzi znajdziesz w poradniku o wyborze obroży dla psa.

Preparaty dla psów są groźne dla kotów

To jedna z najważniejszych zasad. Część środków przeciwkleszczowych przeznaczonych dla psów zawiera permetrynę, która jest dla kotów silnie toksyczna. Zatrucie może wywołać drżenia mięśni, drgawki i stan zagrażający życiu. Nie wolno więc stosować u kota preparatów psich, nawet „w mniejszej ilości”.

Ostrożność dotyczy też domów, w których pies i kot mieszkają razem. Kot może mieć kontakt z preparatem, ocierając się o psa, śpiąc obok niego lub wylizując jego sierść. W takiej sytuacji zapytaj lekarza o środki bezpieczne dla obu gatunków.

Ochrona to nie wszystko

Żaden środek nie daje stuprocentowej pewności. Kleszcz może wejść na sierść, a nawet się wkłuć, zanim preparat go zabije lub odstraszy. Dlatego profilaktykę zawsze łączy się z przeglądaniem zwierzęcia po spacerach. Ważne jest także stosowanie środków zgodnie z ulotką i regularne odnawianie ochrony, bo jej działanie po pewnym czasie słabnie.

Jak przeglądać sierść po spacerze

Najlepiej zrobić to od razu po powrocie do domu, zanim kleszcz zdąży się wkłuć. Przegląd zajmuje kilka minut, a z czasem staje się rutyną, którą zwierzę zaczyna akceptować. Szczególnie dokładnie sprawdź miejsca, w których skóra jest cienka:

• okolice uszu i wnętrze małżowin,
• szyję i miejsce pod obrożą,
• pachy i pachwiny,
• przestrzenie między palcami,
• okolice oczu, pyska i ogona.

U psów z długą lub gęstą sierścią pomaga przeczesanie grzebieniem o gęstych zębach i rozgarnianie włosa palcami. Kleszcz, który dopiero chodzi po sierści, jest niewielki, natomiast po kilku dniach żerowania wyraźnie powiększa się i przypomina szarą brodawkę. U kotów kleszcze najczęściej znajduje się na głowie, szyi i za uszami, czyli tam, gdzie kot nie sięga językiem podczas mycia, ale warto przejrzeć też resztę ciała.

Co robić po ukąszeniu – usuwanie kleszcza

Gdy znajdziesz wkłutego kleszcza, usuń go jak najszybciej. Najlepiej użyć specjalnego haczyka lub pęsety do kleszczy, dostępnych w sklepach zoologicznych i aptekach. Postępowanie jest proste:

1. Rozgarnij sierść tak, aby dobrze widzieć miejsce wkłucia.
2. Chwyć kleszcza jak najbliżej skóry, nie ściskając jego odwłoka.
3. Wyciągnij go powolnym, zdecydowanym ruchem lub obracając zgodnie z instrukcją narzędzia.
4. Sprawdź, czy pasożyt wyszedł w całości, i zdezynfekuj skórę.
5. Kleszcza zniszcz, nie rozgniatając go palcami, a potem umyj ręce.

Nie smaruj kleszcza tłuszczem, alkoholem ani innymi substancjami przed usunięciem. Takie domowe sposoby mogą sprawić, że pasożyt zwróci treść pokarmową do rany, co zwiększa ryzyko zakażenia.

Co jeśli główka została w skórze

Czasem w skórze zostaje fragment aparatu gębowego. Nie należy go wydłubywać igłą ani paznokciami, bo łatwo o zakażenie. Zwykle organizm usuwa go sam, a miejsce wystarczy obserwować i dezynfekować. Jeśli pojawi się obrzęk, ropienie lub zaczerwienienie, które się powiększa, pokaż zwierzę lekarzowi weterynarii.

Objawy po ukąszeniu, które wymagają wizyty u weterynarza

Choroby odkleszczowe mogą ujawnić się po kilku dniach, ale też po dłuższym czasie od ukąszenia. Opiekun powinien zwracać uwagę na każdą zmianę zachowania. Do niepokojących objawów należą:

• osowiałość, niechęć do spacerów i zabawy,
• brak apetytu, wymioty,
• podwyższona temperatura ciała,
• ciemny, brunatny lub czerwonawy mocz,
• blade lub zażółcone błony śluzowe,
• kulawizna, sztywność ruchów, obrzęk stawów.

W takiej sytuacji nie czekaj, aż objawy same miną. Lekarz może zlecić badanie krwi i wdrożyć leczenie, które przy chorobach odkleszczowych jest tym skuteczniejsze, im wcześniej się zacznie. Pamiętaj też, że ochrona przed kleszczami to tylko jeden element profilaktyki – równie ważne są szczepienia psa i kota oraz regularne odrobaczanie.

Kleszcze w ogrodzie i najbliższym otoczeniu

Na liczbę kleszczy wokół domu można częściowo wpłynąć. Krótko koszony trawnik, usunięte zarośla i uprzątnięte liście tworzą środowisko mniej przyjazne pasożytom. Kleszcze potrzebują wilgoci i cienia, dlatego unikają nasłonecznionych, przewiewnych miejsc.

Przemyśl też trasy spacerów. Pies, który codziennie przechodzi przez wysokie trawy nad rzeką, będzie narażony bardziej niż ten, który spaceruje po wydeptanych ścieżkach. Nie chodzi o rezygnację z przyrody, ale o świadomość, że po takim wyjściu przegląd sierści powinien być wyjątkowo dokładny.

Kleszcze mogą też trafić na ubrania i do samochodu, a stamtąd do domu. Po spacerze po łące lub lesie dobrze jest otrzepać ubranie, przejrzeć koc, na którym jechał pies, oraz legowisko. Takie proste nawyki chronią zarówno zwierzęta, jak i domowników.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kleszcze u psa są groźne także zimą?

W ciepłe zimowe dni kleszcze mogą być aktywne, zwłaszcza przy łagodnej pogodzie. Ryzyko jest mniejsze niż wiosną i jesienią, ale nie znika całkowicie, dlatego wielu lekarzy zaleca ochronę dłużej niż tylko w sezonie letnim.

Czy kot niewychodzący może złapać kleszcza?

Może, choć zdarza się to rzadko. Kleszcza może przynieść do domu pies, człowiek na ubraniu albo kot wypuszczany na balkon z roślinami. Przy kocie, który nigdy nie wychodzi, potrzebę ochrony najlepiej omówić z lekarzem.

Jak szybko po ukąszeniu kleszcz przenosi choroby?

Ryzyko zakażenia rośnie wraz z czasem żerowania pasożyta. Dlatego tak ważne jest codzienne przeglądanie sierści w sezonie i szybkie usuwanie kleszczy. Nie da się jednak wskazać czasu, który byłby zawsze bezpieczny.

Czy trzeba badać usuniętego kleszcza?

Zwykle nie jest to konieczne. Ważniejsza jest obserwacja zwierzęcia w kolejnych tygodniach. Jeśli pojawią się objawy choroby, lekarz zleci badania psa lub kota, a nie samego pasożyta.

Czy można stosować kilka preparatów przeciwkleszczowych naraz?

Nie należy łączyć preparatów na własną rękę, bo można przekroczyć bezpieczną dawkę substancji czynnych. Jeżeli jedna forma ochrony wydaje się niewystarczająca, zapytaj lekarza weterynarii o bezpieczne połączenie.